شنبه, 16 آذر 1398

خمک دوزی سیستان/سیده مائده موسوی

 

خمک دوزی نامیست که درخشش زیبای الیاف ظریف ابریشم درتار وپود پارچه های زیبای سیستان را به همت دستان پرتوان وذوق بی کران مردمانش یادآور است.هنری که سخن از ریشه های دورونخستین همنوایی سوزن وپارچه که هنر بی نظیر مردمان سیستان است را به نمایش میگذارد.

خمک دوزی هنریست مخصوص زنان ودختران که درگذشته نسبت به مردان نقش اساسی تری داشتند ویا مسئولیت سنگین تری به دوش می گرفتند.دختران سیستانی ازهمان دوران نوجوانی به یادگیری این هنر نزد مادران خود بودند که همراه با آن جهزیه خود را آماده می کردند البته در این میان بعضی ازدختران پا را فراتر گذاشته وعلاقه زیاد آنان به خمک دوزی باعث می شد ازدواج نکنند.(این هنر پر نقش ونگار ریشه به روزگار اسطوره های سیستان می رساند روایت بانو گشسپ دختر رستم جهان پهلوان ایران زمین ،روایت مایه داریست که به نقش وجایگاه زنان ودختران ایران زمین اشاره دارد ودرلابلای ابیات کتاب ارجمند بانو گشسپ نامه این بیت نشان دهنده ی پیشینه ی این هنر زیبا درسرزمین هیرمند است:

 



زبانو بماندست آن یادگار----که از سوزن آرند نقش ونگار

افزون براین شاه بیت که به دوری ودیرپایی این هنر گرانسنگ درمیراث معنوی ایرانیان اشاره دارد یافته های پنج هزارساله ی شهر سوخته نیز به روشنی از اشنایی این مردم تمدن ساز با راز زیبایی پوشاک در پیوند با سوزن ونخ آشنا بوده اند.درهمین راستا کتاب جغرافیای نیمروز نوشته ی ذوالفقار کرمانی که درسده ی گذشته از سیستان دیدن کرده در بیان چند وچون آبادیهای این روزگار نوشته است که در روستاهای چلنگ،سدکی وتوتی و...درخت توت ابریشم وتولید آن را گزارش کرده واین نشان دهنده ریشه داری ومداومت این هنر دراین سرزمین درسال وتاریخ سازاست.

نقش ها به صورت رج شماری بر روی پارچه پیاده می شوند یعنی ابتدا تار وپود پارچه شمرده می شود سپس شروع به دوخت می کنند.نقش های مورد استفاده درخمک دوزی به سه دسته تقسیم می شوند:اول نقش های هندسی هستند که نه تنها در(خمک دوزی)سیستان بلکه درآفرینشهای دستی دیگری چون قالی،سفال،گلیم و....نیز استفاده می کردند.دسته دوم نقشهایی هستند که از مادر به دختر انتقال یافته که شکل تقریبا موروثی هم دارد و روش سوم نقش های ذهنی یا الهام گرفته از طبیعت است. هنرمند خمک دوز نقش هارا ازطبیعت گرفته و در روی پارچه به صورت تجریدی وخلاصه شده پیاده می کرده است. نام واژه ی برخی از نقش مایه ها به روشنی از دیرینگی وسادگی آنها روایت می کنند: جووَک،خشت ونیم خشت،دِندو موشی،گل ونیم گل و...طرحها ونقشهای بومی مورد استفاده در خمک دوزی هستند.

به خمک دوزی سفید دوزی هم گفته می شود چون با نخ ابریشمی خام دوخته می شود.یکی از دلایل استفاده کردن، مقدس بودن رنگ سفید نزد ایرانیان از باستان تا کنون است.دلیل دیگر رعایت پاکیزگی است چون فرد به دلیل سفید بودن ناچار است درتمیز نگه داشتن آن کوشا باشد و سوم اینکه رنگ سفید در فصل گرمانقش مهمی در خنک نگه داشتن بدن دارد وهم چنین میتوان به عنوان رنگی شاد یاد کرد.

امروزه با توجه به سلیقه مردم وفروش آن دربازار تغییراتی درکاربری ورنگ آن داده شده است وبجای استفاده کردن فقط رنگ سفید در پارچه ونخ از رنگهای شاد دیگر هم استفاده می شود.

موارد استفاده از خمک دوزی سیستان:

 

جا نماز،کوسن،رومیزی در اندازه های متفاوت،جلو سینه لباس،لبه آستین ویقه لباس مردان،شال،مانتو و....

 

 

 

 

نظرات  

 
+1 #4 شکوفه
این مقاله من دست شما چیکار میکنه ............... .ای فضول ممنون که مورد استفاده قرار گرفت........
بازگو کردن
 
 
0 #3 موسوی
نقل کردن حسینی:
سلام برخانم موسوی مطلب خوبی بود مخصوصا شعر پرمعنا که سند مهمی هم هست ولی ننوشتید از کجا اخذ کردید.متشکرم

سلام سپاس از توجه ولطف شما.این مطلب از دیوان بانوگشسپ نامه نوشته شده است.
بازگو کردن
 
 
0 #2 حسینی
سلام برخانم موسوی مطلب خوبی بود مخصوصا شعر پرمعنا که سند مهمی هم هست ولی ننوشتید از کجا اخذ کردید.متشکرم
بازگو کردن
 
 
+2 #1 بزی
سلام برخانم موسوی از مطالب خوبتان تشکر می شود خوب بود از پارچه های شهر سوخته هم عکس می گذاشتید
بازگو کردن
 

اضافه کردن نظر


شما اینجا هستید: Home یادداشت خمک دوزی سیستان/سیده مائده موسوی