چهارشنبه, 09 بهمن 1398

باستان شناسی سیستان قسمت چهارم/دکتر رضا مهرآفرین

باستان­شناسی سیستان (بخش4)

 

حوزه هیرمند (دوست محمد)


حوزه دوست محمد که اخیراً به هیرمند تغییر نام یافته، در شمال شرق سیستان واقع شده است. مساحت این حوزه بالغ بر 664 کیلومتر مربع می­باشد که از این مقدار حدود 5/27 درصد معادل 183 کیلو متر مربع در خاک ایران و 5/72 درصد آن (481 کیلومتر مربع) در خاک افغانستان قرار دارد. این حوزه از حوزه­های پر جمعیت دشت سیستان محسوب می­گردد که دارای آبادی­های فراوانی است. مهم­ترین آنها عبارتند از: هیرمند (دوست محمد خان)، ده نور محمد خان، گله چاه، عاشقان، گلشاه، پودینه، کرکو، ده شهنواز، ده پکیر شهسوار، ده مالکی، ده رودینی شغالک، حاجی ملک، ده پهلوان و پوکک (نقشه شماره1).

حوزه هیرمند در تابستان 1386 مورد بررسی کامل باستانشناسی میدانی قرار گرفت. نتیجه این بررسی 90 محوطه باستانی بود که در یک مجلد قطور تقدیم سازمان میراث فرهنگی کشور و سیستان و بلوچستان شده است. آثار باستانی حوزه هیرمند را می­توان به دو دوره زمانی تقسیم کرد:

دوره تاریخی

دوره اسلامی

آثار دوره تاریخی این حوزه که تعداد آنها به 37 مکان می­رسد، شامل دوره اشکانی و ساسانی است که البته بیشتر آنها به دوره اشکانی تعلق دارند. از این تعداد 27 مکان فقط دارای آثار دوره تاریخی و 10 مکان مخلوطی از آثار دوره تاریخی و دوره اسلامی است. آثار دوره اسلامی حوزه هیرمند به 63 محوطه می­رسد که از نظر زمانی بیشتر سده­های 6 تا 8 هجری قمری را دربر می­گیرند. از این تعداد 53 مکان فقط دارای آثار دوره اسلامی و 10 مکان همچنان که پیش از این گفته شد دارای آثار مشترک تاریخی و اسلامی می­باشند.

از مهم­ترین آثار دوره تاریخی حوزه هیرمند می­توان به آتشکده کرکویه با مساحت 20000 متر مربع (برای اطلاعات بیشتر بنگرید به: بر چکاد اوشیدا، رضا مهرآفرین، تهران، انتشارات دریافت)، قلعه تپه با مساحت 1800 متر مربع، زیارت شی­سان، تپه­های گلشاه و عاشقان، خمر و چاه­های گله چاه اشاره کرد.

از آثار اسلامی این منطقه باید به منزل سردار حسین خان نارویی، تپه زیارت شی­سان، تپه­های روستای مختاری، حاجی طهماسب، تپه­های جنگل، تپه سوری، ... اشاره کرد.

آثار باستانی این حوزه مانند بیشتر مناطق سیستان به شکل تپه­های باستانی (خصوصاً قبرستان)، بناهای مسکونی و چاه مشاهده می­گردند. متاسفانه بیشتر این آثار در زمین­های زراعی واقع شده و هر ساله کشاورزان بخش­های وسیعی از آنها را تسطیح و به زیر کشت می­برند.


منزل حاج حسين خان ساراني

 

 

 

محوطه­ای در شرق روستاي گلشاه

 

 


 

محوطه­ای در شرق روستاي گلشاه

 

آثار آتشکده کرکویه

 

 

یک چاه باستانی در مجاورت روستای علی خان

 

اضافه کردن نظر


شما اینجا هستید: Home یادداشت باستان شناسی سیستان قسمت چهارم/دکتر رضا مهرآفرین