چهارشنبه, 09 بهمن 1398

تحلیلی بر ژئوپلتیک قومی- مذهبی و امنیت قسمت اول/دکترعیسی ابراهیم زاده

 

 

تحلیلی بر ژئوپلتیک قومی- مذهبی و امنیت و توسعه در استان های مرزی

مورد شناسی؛ سیستان و بلوچستان

-        چکیده

امروزه اهمیت مرزها و مناطق مرزی، ضرورت امنیت را ایجاب می نماید و جهت ایجاد امنیت مرزها، نقش قومیت های ساکن در حاشیه مرزها بسیار حائز اهمیت می باشد. ایران کشوری متنوع از نظر قومی است و ویژگی های متمایز کننده اقوام از یکدیگر در ایران بویژه بر مولفه های زبانی، مذهبی و نژادی متمرکز می شود. سکونت قومیت های ایرانی در مناطق مرزی و همجوار با کشورهای هم مسلک و هم زبان، خود زمینه مناسبی را برای وقوع بحران های قومی در این مناطق بوجود می آورد، و مسئله توسعه نیافتگی مرزی نیز مزید بر علت می گرد د،در عین حال افزایش بی رویه جمعیت در میان این اقوام و عدم توجه به این مسئله، می تواند عواقب ناگواری متوجه دولت مرکزی نماید. در حالی که اگر این مهم در سیاستگذاری ها و برنامه ریزی ها لحاظ گردد، با اتخاذ سیاست هایی راهبردی، می توان این گروه های قومی و مرزنشین را بیش از پیش به سوی مشارکت ملی سوق داد. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی تهیه گردیده و نتایج یافته ها نشان می دهد که با دور شدن از مرکز به سوی نواحی مرزی، توسعه نیافتگی بوضوح افزایش یافته که این خود می تواند عنصر واگرایی در مناطق مرزی را تقویت نموده و با لحاظ کردن رشد فزاینده جمعیت این نواحی، بر شدت بحران خواهد افزود. در ناحیه سیستان و بلوچستان یکی از راهبردهای تاثیرگذار در چسبندگی ملی و بهره گیری از حضور و وجود گروه های قومی و مذهبی در شهرهای مرزی، اتخاذ سیاست امنیت و توسعه بطور همزمان و مکمل دانستن این دو می باشد که با انجام فعالیت های عمرانی و سرمایه گذاری زیربنایی از یک سو و رفع ناامنی و مبارزه با قاچاق از سوی دیگر در توسعه منطقه ای و همبستگی ملی آن تاثیر عمیقی خواهد داشت.

کلید واژه: ژئوپولیتیک قومی،امنیت و توسعه، شهرهای مرزی، اقوام سیستانی و بلوچ.

 

-        مقدمه

یکی از ویژگی های جوامع متکثر[1]، فراهم بودن بستر و زمینه کافی برای رقابت و طرح مطالبات و خواسته های مختلف از جانب گروه های مختلف سیاسی قومی است که در صورت عدم ساماندهی می تواند به تعارض و گسیختگی اجتماعی منجر شود. نظر به اهمیت هویت قومی در کنار توسعه ملی، جوامع هر چند همواره دارای نوعی وفاق اجتماعی و انسجام کلی هستند ولی افراد آن از نظر سن، جنس، شغلی، نژادی، قومی و مذهبی متفاوت از یکدیگرند و این تفاوت ها باعث ایجاد گروهای اجتماعی متنوع در این جوامع می شود بنابراین هر جامعه ای جدا از فرهنگ عام و مورد قبول افراد و گروهای  مختلف اجتماعی، برخوردار از خرده فرهنگ هایی متناسب با وضعیت گروهی خود است. از مهمترین وجوه تمایز یافتگی جوامع کنونی که در عرصه های مختلف علوم انسانی از جمله علوم سیاسی، جامعه شناسی و روانشناسی اجتماعی مورد مطالعه قرار گرفته است، تفاوت های قومی و شکل گیری گروهای قومی و هویت قومی[2] و ارتباط آن با وفاق اجتماعی یا هویت ملی است. در حوزه  علوم  اجتماعی یکی از رویکردهای مسلط، دلالت بر وجود ارتباط معکوس بین میزان هویت ملی دارد. به این معنی که هر چه قدر میزان هویت قومی افراد جامعه بیشتر شود، میزان هویت ملی و وفاق اجتماعی و میزان انطباق آنها با فرهنگ کل کمتر خواهد شد و افزایش هویت قومی تهدیدی برای وفاق اجتماعی و انسجام کلی محسوب می شود (مهرمند و همکاران ، 1388: 3). افزایش بی رویه جمعیت با توجه به ضعف امنیت و نگهداشت جمعیت (تثبیت جمعیت) در مناطق مرزی، افق بسیار پیچیده ای برای آینده نواحی حاشیه ای پدید آورده است. در دنیای آینده کشوری موفق خواهد بود که بتواند مشکلات جمعیتی خود را به حداقل برساند و با استفاده از راهکارهای مختلف اقتصادی، اجتماعی و امنیتی بتواند جمعیت را به ماندن در نواحی مرزی و محل تولد شان علاقه مند نماید، از طرفی نواحی مرزی بواسطه دوری از مرکز، انزوای جغرافیایی و توسعه نیافتگی و .... تفاوت های فاحشی از نظر برخورداری از رفاه و توسعه با مراکز عمده جمعیتی دارند، این تفاوت های عمده منجر به گسست این دو ناحیه و ایجاد یک رابطه استثماری به نفع مرکز می شود (محمدی و همکاران، 1384: 2). با توجه به مباحث فوق نویسندگان اعتقاد دارد در تحلیل ژئوپلتیک قومی- مذهبی و امنیت و توسعه در شهرهای مرزی ایران (بخصوص سیستان و بلوچستان) ابتدا بايد موارد زير را اساس كار خود قرار داد: 1)  تحقيق درباره نابرابريهاي محيطی این نقاط از لحاظ سطح برخورداري از امكانات 2) نقش اقوام و طوايف در ساختار زندگي مردم اين منطقه و اثر آن بر روند توسعه 3) نقش دولت در كاهش تفاوتهاي موجود در ميان نقاط مرکز- پیرامون 4) نقش مشارکت در تسریع روند توسعه منطقه.

-         طرح مسئله

اهمیت مرزها و مناطق مرزی، ضرورت امنیت آنها را ایجاب می نماید و جهت ایجاد امنیت مرزها، نقش قومیت های ساکن در حاشیه مرزها بسیار حائز اهمیت می باشد. ایران کشوری متنوع از نظر قومی است و ویژگی های متمایز کننده اقوام از یکدیگر در ایران بویژه بر مولفه های زبانی، مذهبی و نژادی متمرکز می شود. این اقوام در ایران به شکل اقلیت های مشخص در مناطق و استانهای مرزی پراکنده شده اند. سکونت قومیت های ایرانی در مناطق مرزی غربی، شرقی و شمالی و همجوار با کشورهای هم مسلک و هم زبان، خود زمینه مناسبی را برای وقوع بحران های قومی در مناطق مرزی بوجود می آورد، و مسئله توسعه نیافتگی مرزی نیز مزید بر علت می گردد. در عین حال آنچه که این جریان را شدت و گسترش  می بخشد، افزایش بی رویه جمعیت در میان این اقوام می باشد که در صورت عدم توجه به این مسئله، ممکن است عواقب ناگواری متوجه دولت مرکزی گردد. در حالی که اگر این مهم در سیاستگذاری ها و برنامه ریزی ها لحاظ گردد، با اتخاذ سیاست هایی که بتواند این گروه های قومی و مرزنشین[3] را به سوی مشارکت ملی سوق دهد، می توان انتظار داشت که هویت ملی و احساس تعلق خاطر به سرزمین اصلی در آنها تقویت گردیده و در آن صورت حکومت مرکزی به جای تهدید فاصله گرفتن این اقوام از حکومت، از این تحولات جمعیتی می تواند به عنوان  یک فرصت در جهت ثبات امنیت مناطق مرزی خود بهره گیرد.

-        سوالات تحقیق

چرا هرگاه نامی از این منطقه از کشور (سیستان و بلوچستان) می آید اولین چیزی که در ذهن پژوهشگران و مردم نقش می بندد « امنیت» می باشد؟

چرا هر گاه قرار است موضوعات توسعه در این خطه از خاک کشور مطرح شود خواسته یا ناخواسته با مسئله امنیت درگیر می شود؟

چه گروهایی می توانند امنیت را در این منطقه تامین نمایند؟

آیا با رشد فزاینده جمعیتی و عدم امنیت در این بخش از کشور، طرح های توسعه با نگرش جدید و با توجه به شرایط منطقه با تاکید بر مسائل امنیتی و سیاسی (کاهش جرم، ایجاد امنیت،...) می توانند به توسعه در این منطقه دست یابند؟

آيا اصولاً امنيت در توسعه مكان نقش آفريني مي كند ؟

آيا بايد امنيت را صرفا براي مكان و يا اينكه تنها براي انسانها تدارك و برنامه ريزي كرد؟

ادامه مطلب را در قسمت دوم مقاله بخوانید.

 



[1]-Plural societies.

[2]- Ethnic identity.

[3]-frontiersman.

نظرات  

 
+1 #3 حسین
کاش به مرز سیستان هم اهمیتی میزاشتن
بازگو کردن
 
 
+1 #2 برات
دکتر ابراهیم زاده یکی از سرمایه های استان ما هستند درود بر ایشان
بازگو کردن
 
 
+1 #1 محسن
بسیار عالی بوذ
بازگو کردن
 

اضافه کردن نظر


شما اینجا هستید: Home یادداشت تحلیلی بر ژئوپلتیک قومی- مذهبی و امنیت قسمت اول/دکترعیسی ابراهیم زاده