چهارشنبه, 09 بهمن 1398

به بهانه ثبت شهرسوخته در فهرست میراث جهانی یونسکو/روح الله شیرازی

 

ثبت شهرسوخته در فهرست میراث جهانی بهانه ای فراهم آورد تا دقایقی را با خوانندگان محترم سایت همراه شوم. ضمن آرزوی قبولی طاعات و عبادات دوستان در این ماه مبارک و پر برکت نکات چندی را پیرامون ثبت جهانی شهرسوخته ارائه می نمایم. امید که مورد توجه قرار گیرد و مقبول افتد.

میراث جهانی به دارایی های فرهنگی (Cultural properties) یا طبیعی (Natural properties) گفته می شود که در جای جای کره زمین قرار گرفته و دارای ارزش های برجسته ای هستند که در  زمره میراث مشترک بشری قلمداد می شوند. سازمان علمی، فرهنگی و تربیتی ملل متحد که وابسته به سازمان ملل است، متولی نظارت، حفظ و ثبت این آثار می باشد و کمیته میراث جهانی تحقق (World Heritage Committee) وظایف فوق را امکان پذیر می کند. تاکنون کمیته میراث جهانی 38 اجلاس برگزار کرده است که آخرین آن در فاصله زمانی بین 15 تا 25 ژوئن 2014 برابر با 25 خرداد تا 4 تیر ماه 1393 در شهر دوحه قطر برگزار گردید. در طی اجلاس های متعدد برگذار شده یونسکو کمی بیش از 1000 اثر طبیعی یا فرهنگی را در جهان به ثبت رسانده است.

پروژه ثبت جهانی شهرسوخته از سال 1389 ایده اولیه آن مطرح شد و به صورت جدی دنبال گردید. پرونده و مستندات علمی و توجیهی محوطه باستانی شهرسوخته در بهمن ماه 1391 آماده شد و بلافاصله از طریق دفتر ثبت جهانی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور به کمیته میراث جهانی یونسکو ارسال گردید. متعاقب ارسال پرونده در آبانماه سال 1392 ارزیابی از سوی شورای بین المللی بناها و محوطه ها، ایکوموس (International Council on Monuments and Sites, ICOMOS) برای بررسی مندرجات پرونده و نیز جنبه های حفاظتی، مرمتی، مونیتورینگ و پایش سایت و نیز پلان مدیریتی به شهرسوخته اعزام گردید که ارزیاب نامبرده به مدت 3 روز به ارزیابی های لازم پرداخت و گزارش آن را به ایکوموس ارائه نمود. در اردیبهشت ماه سال جاری گزارش ارزیابی ایکوموس از محوطه باستانی شهرسوخته به سازمان میراث فرهنگی کشور ارسال گردید که حاوی برخی اشتباهات سهوی (Factual errors) بود. برای تبین و توضیح موارد اشتباه در گزارش ایکوموس گزارشی توجیهی دیگری تهیه گردید تا در جلسه کمیته میراث جهانی در اختیار کشورهای عضو این کمیته قرار گیرد.  

اعضای سی و هشتمین کمیته میراث جهانی امسال شامل کشورهای زیر بوده است: قطر، لبنان، مالزی، آلمان، پرتقال، فنلاند، کره جنوبی، ژاپن، سنگال، کرواسی، صربستان، ترکیه، جامائیکا، کلمبیا، پرو، هند، الجزایر، قزاقستان، فیلیپین، لهستان و ویتنام. در تاریخ اول تیرماه 1393 شمسی برابر با 22 ژوئن 2014 میلادی شهرسوخته به اتفاق آرا به عنوان اولین محوطه باستانی ایران و هفدهمین اثر میراث جهانی ایران در لیست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. این محوطه بسیار مهم دوران آغاز تاریخی بر اساس سه معیار (Criteria) مهم به عنوان یکی از آثار برجسته جهانی قلمداد گردید. این معیارها عبارتند از:

1.     بعنوان اثری که نشانگر تبادل ارزش های انسانی مهم، در یک بازه زمانی و یا یک منطقه فرهنگی از جهان می باشد.

شهرسوخته مثالی استثنایی از تبادل ارزش های انسانی در طی 3200 تا 1800 قبل از میلاد در شرق فلات ایران است. این محوطه باستانی به خوبی بازسازی کننده فرآیندهای فرهنگی گذار از دوره روستا نشینی به شهرنشینی است که دست آوردهای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی مهمی در بر داشته است. در هزاره سوم قبل از میلاد این شهر در نقطه بسیار استراتژیکی واقع شده است که به عنوان حلقه ارتباطی میان تمدن های شرق و غرب بوده و مراکز مهم تمدنی در دره سند را با بین النهرین به همدیگر مرتبط می کرده است.

2.     شاهد مثالی از یک سنت فرهنگی و یا تمدنی که در حال حاضر وجود دارد و یا اینکه از بین رفته، اما نقش مهمی در تکامل حیات اقتصادی، اجتماعی و یا فرهنگی بشری ایفا کرده است.

شهرسوخته مثالی استثنایی و حتی بی نظیر از تکامل یک استقرار انسانی در یک حوزه جغرافیایی خاص در عصر مفرغ در شرق فلات ایران می باشد. برای بیش از 1000 سال این شهر باستانی مرکز یک حوزه تمدنی بوده است که در امتداد رودخانه هیرمند توسعه یافته و بر سرزمین های وسیعی از قندهار تا دریای مکران اشراف داشته است. این شهر نشانگر یک تمدن استثنایی و سنت فرهنگی است که از طریق تجارت و نیز روابط فرهنگی محوطه های باستانی مهمی را در افغانستان، آسیای مرکزی، دره سند، سواحل جنوبی دریای مکران و خلیج فارس، جنوب غرب ایران و بین النهرین به هم پیوند می داده است.

3.     نمونه ای منحصر بفرد از یک گونه ی بنا، مجموعه معماری و یا تکنولژیکی یا منظر که نشاندهنده مراحل مهمی از تاریخ بشر باشد.

شهرسوخته نمونه ای اولیه و منحصر بفرد از تاریخ معماری و شهرسازی را نشان می دهد و مراحل رشد و تکامل آن را بازسازی می کند. این شهر بر اساس یک پلان از پیش برنامه ریزی شده شکل گرفته و در آن بخش های مختلف استقرار به خوبی از همدیگر تفکیک شده اند. به خوبی می توان نشانه های آمایش شهری و تفکیک بخش های مختلف شهر بر اساس کارکرد را مشاهده نمود. همچنین در این شهر گروه های مختلف مردم که دارای منشا قومی، فرهنگی و یا مذهبی متفاوت بوده اند با یکدیگر در کمال آرامش زندگی می کرده اند.

شهرسوخته در مرکز یک راه تجاری قرار داشته که در هزاره سوم قبل از میلاد دسترسی آسان به برخی از مواد خام از جمله سنگ گرانبهای لاجورد را امکان پذیر می ساخته است. این شهر علاوه بر اینکه سنگ لاجورد را به بازارهای فرامنطقه ای غربی ارسال می کرده است برخی دیگر از کالاها از جمله ظروف مرمری را نیز به اقصا نقاط دنیای باستان صادر می کرده است. این استقرار بزرگ دوران آغاز شهرنشینی به دلیل اینکه در مسیر ترانزیت مبادلات اقتصادی قرار داشته به مثابه یک چهار راه تاریخی و فرهنگی عمل می کرده و اقوام و فرهنگ های مختلف در شرق و غرب و شمال و جنوب را به هم پیوند می داده است.

پیشتر اشاره شد که شهرسوخته جامعه ای متنوع از نظر قومی و فرهنگی بوده و سنت های متفاوت تدفین در این شهر باستانی شاهدی بر آن می باشد. همچنین مردمان این شهر مردمانی صلجو بوده اند که گواه آن عدم وجود رزم افزار یا سلاح جنگی از قبیل گرز و شمشمیر و نیزه و غیره بوده است. این امر مبین آن است که مردمانی که در این شهر زندگی می کرده اند عمده فعالیت آنها بر تولیدات اقتصادی، مبادلات فرهنگی و یا تکنولژیکی و هنرها متمرکز بوده است. این شهر به این دلیل می تواند به عنوان سفیر صلح و دوستی در یک حوزه جغرافیایی وسیع در نظر گرفته شود که مردمان جنوب شرق ایران را با سایر مردمان حوزه ایرانی و هندی (Indo-Iranian Borderlands) مثل افغانستان، پاکستان و هند به هم مرتبط می کند و نقش مهمی را در همگرایی منطقه ای ایفا می نماید. اهمیت این امر وقتی بیشتر روشن می شود که در نظر بگیریم این محوطه باستانی در منطقه ای حساس واقع شده که سه کشور ایران، افغانستان و پاکستان در آنجا قرار دارند.    

در پایان به نوبه خود از تمامی کسانی که در این مسیر یار و همراه بوده اند، با حمایت های مادی و یا معنوی، تشکر و قداردانی نمایم. اگر بخواهم اسامی تمامی این عزیزان را ردیف نمایم لیست طولانی می گردد. اما نا سپاسی خواهد بود اگر از افراد زیر تشکر و قدر دانی نشود: آقای دکتر محمد حسن طالبیان معاونت محترم میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور و نیز ریس دفتر میراث جهانی آن سازمان که به حق زحمات فراوانی را متحمل شده اند و حتی چند بار زحمت سفر به سایت را بر خود هموار نموده اند. آقایان شهرکی و سنجرانی مدیران محترم میراث فرهنگی استان که بی شک حمایت های آنان هموار کننده مسیر پرونده ثبت بوده است، دکتر سید منصور سید سجادی، آقای علیرضا خسروی که همواره حاضر به انجام هر کاری بوده اند و تمامی پرسنل خدوم میراث فرهنگی استان و زابل که الحق و الانصاف سنگ تمام گذاشتند. دست مریزاد می گویم به تمامی آنانی که نامی از آنها برده شد و تعداد بسیار دیگری که گمنام باقی مانده اند اما خدماتشان از یاد نمی رود.    


 تصویر: از راست به چپ: یداله پرمون، رئیس کمیته میراث ناملموس و رئیس پژوهشکده مردمشناسی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور- احمد جلالی، سفیر ایران در یونسکو- محمد حسن طالبیان، معاونت میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور- روح اله شیرازی، مدیر پایگاه شهرسوخته و عضو هیئت علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان

 

نظرات  

 
0 #1 حسینی
چناب دکتر شیرازی از مطلب شمت وتشکر پایانای شما ممنونم توفیق یار همیشه شما باد
بازگو کردن
 

اضافه کردن نظر


شما اینجا هستید: Home یادداشت به بهانه ثبت شهرسوخته در فهرست میراث جهانی یونسکو/روح الله شیرازی